Ukiortaarsiorluni ilasseqatigiinnermi oqalugiaat

Ministerit ataqqinartut, parlamentimut ilaasortat, ataqqinartut arnat angutillu – naatsumik oqaatigalugu asasakka qaaqqusaasusi.

Ukiortaami pilluaritsi – tamassilu qamannga pisumik tikilluaritsi. Neriuppunga eqqissinartumik jullisiorsimassasusi. Qularinngilara feriarneq ukioq kingulleq pisimasorpassuarnut pisussaaffittar-passualinnut pingaartumillu COP15-imut atatillugu peqataasimasunit tamanit atorfissaqartinneqarluarsimassasoq.

Uatsinnut kalaallinut 2009 oqaluttuarisaanikkut pingaaruteqarpoq tassami juunip ulluisa 21-anni Namminersornerup eqqunneqarnera nalliuttorsiutigigatsigu. Maani peqataasut amerlaqisut Nuummi nalliuttorsiornermut peqataapputtaaq taamaalillutillu ulloq suli puigunaannerulersillugu. Naalakkersuisoqatikka kalaaleqatikkalu sinnerlugit peqataanissinnut kissaassilluarlusilu pilluaqqussutissinnut qutsavigaassi.

Namminersornerup eqqunneqarnera pisimasuuvoq Kalaallit Nunaata nunani tamalaani soqutigineqarneranik annertusisitsisoq – Kalaallit Nunaammi soqutigineqareerpoq nunarsuup silaannaata kissatsikkiartorneranik aarleqquteqarnermi oqallinnermut atatillugu tamannalu sapaatit akunnerisa marlussuit matuma siornatigut siuttut Københavnimi COP15-imi ataatsimiinneranni ingatsilluinnarpoq. Kalaallit Nunaanni silap pissusaa pillugu aarleqquteqarpuguttaaq, tassami tamatuma kingunerinut qaninnerpaajulluta isiginnittuugatta. Kingunerisa ilaat ima ilungersunartigipput Kalaallit Nunaanni sumiiffinni arlalippassuarni piniartut aalisartullu inuuniarnerminni atugarisaannut ulorianartorsiortitsillutik. Taakku inuuniarnerminni atugarisaat isumannaallisarniarlugit sunniutilimmik naleqqussaaniarluni iliuusissat taamaammat pisariaqartinneqarput.

Nalunngilluinnarparputtaaq tusagassiuutit soqutiginninnerat gassinik kissatsikkiartortitsisunik aniatitsinerup millisarneqarnissaanik iliuusissanut sunniutilinnut nunani tamalaani soqutiginninneq uatsinnit aqutassaajunnaarsimammat. Tamanna kinguneralugu nunarsuarmi tamarmi isiginnaarummik isiginnaartartut isumaqalersimammata silap pissusaa annaanniarlugu aaqqiissutissat pitsaanersarigaat Kalaallit Nunaat – issittullu sinnera allat – eqqissisimatitsivinngortinneqarnissaat. Qujanartumik Namminersornerup eqqunneqarneranut atatillugu tusagassiuutit soqutiginninnerat nunatta, oqaluttuarisaanitta neriuutigisattalu qanoq ittorpiaanerinik takutitsivoq.

COP 15-eqarneranut atatillugu Kalaallit Nunaata anguaa silap pissusaata allanngoriartorneranut naleqqussarnissatsinnut iliuusissat pillugit Danmark-imik paaseqatigiissuteqarneq. Massakkut misigisimavugut danskit tungaanniit Kalaallit Nunaata ineriartornissamik pisariaqartitsineranut paasinnittoqartoq. Kalaallit Nunaata aningaasaqarnera pitsanngoriartortoq ineriartorfissaqarluartorlu Kalaallit Nunaata innuttaanut pisuunnguutaaginnarani, kisiannili aamma Danmarkimit akisussaaffinnik amerlanerusunik tigusinissamut akiuliutissatut sinneqartoorutaasussaapput.

Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni ataqatigiinnermut aammalu soqutigisat paasinninnerillu allaassuteqarnerannut nunarsuarmi tamarmi nunat suliffissuaqarnikkut ineriartorsimasut aammalu inerikkiartortut assigiinngissuteqarnerannut assersuutissaqqissuuvoq. Taamaannera peqqutaarpiarluni COP 15-p naanerani angusaasut eqqarsaatigalugit nassuerutigissavara pakatsisimaalaarama. Qularutiginngilarali siunissami COP-ini ataatsimiittarnissani angusaqartoqarumaarnera. Upperaaralu aamma siunissami aaqqiissuteqarnissani nunarsuaq tamaat isiginiarlugu nukissiuuteqarnikkut pilersuinermi sillimaniarneq aammalu nukissiuuteqarnikkut piitsuussuseq, pingaartumik nunani ineriartorfiusuni misigineqarnerusoq, eqqarsaatigalugit siunnerfiliisoqarumaartoq.

Kalaallit Nunaanni nammineq nukissiuuteqarnermut pilersaarusiorneq uagut nammineq nukissamik atuinissatsinnut taamatuttaaq nukissamik nunanut allanut tunisaqartalernissamik neriuuteqarnitsinnut sammititaavoq. Tamanna piviusunngortinneqassappat pisariaqarpoq nukissamik ataavartumik nunguttartumillu atuinerit akornanni eqqortumik atuinissamik nassaassasugut.

Januaarip ulluisa aallaqqaataani Kalaallit Nunaanni pisuussutinut uumassuseqanngitsunut tamanut piginnittussaalerpugut nakkutiginnittussaalerlutalu. Aasamut Kalaallit Nunaata Kitaata avataanmi oliaqarneranik misissueqqissaarluni qillerinerit marluk aallartinneqassapput, naatsorsuutigaarpullu ukiuni tulliuttuni suli allanik qillerisoqartassasoq.

Erngup nukinganik innaallagissiorfiit annertusaavigineqarnerat ingerlateqqipparputtaaq. Erngup nukinganik innaallagissiorfiit sisamassaannik kingullermik ammaanikkut Kalaallit Nunaanni innaallagissamik pilersuinerup 42 %-ia mingutsitsiviunngitsumik nukissiuuteqarnermiilerpoq. Aasamut erngup nukinganik innaallagissiorfiit marluk arlallilluunniit sanaartornissaannut nunani tamalaani aningaasaliisussarsiorneq aallartissavarput. Innaallagissamik mingutsitsiviunngitsumik pilersuisinnaanitta annertusarneqarnera pisariaqassaartaaq suliffissuaqarneq innaallagissamik isumalluutilik ineriartortitsivigissallugu aalajangissagaluarutta.

Nunarsuaq tamakkerlugu pinerliiniartoqarsinnaaneranik aarleqquteqarnerup annertusiartornerani, nunarsuarmi aningaasaliisarnermi sillimaniarnissamik piumasaqariartornermi kiisalu nunarsuarmi nunat inissisimanerisa kingunerisaanik politikkikkut toqqissisimanerup allannguuteqarnerani qularinngilara Kalaallit Nunaata nukissiuutinik niuernermi suleqatitut tutsuiginaateqartutut inississinnaanera.

Naak suliffissuarnik nutaanik pilersitsinissaq isiginiartorujussuugaluarlutigu taamaattoq aningaasaqarnitsinni siunissami aamma pisuussutinit uumassusilinnik pissarsissutigisinnaasavut isumalluutigiuartussaassavagut. Taamaattumik piniartuunermik inuussutissarsiuteqarnerup kiisalu sinerissap qanittuani aalisarnerup aaqqissuussaanerisa sukumiisumik misissuiffigereernerisigut suli annertunerusumik nammineq pilersornitsinnut iluaqutaanerulernissaat anguniarlugu allanngortiteriffigisariaqassavagut.

Pisuussutit uumassusillit nerisassaqarniarnitsinnut nunanullu allanut niueruteqartarnitsinni pisariaqarluinnartuupput tamakkulu pillugit pitsaasumik aqutsinerput tulluusimaarutigaara. Kalaallit Nunaanni Pinngortitaleriffimmit paasissutissat kiisalu aalisartut piniartullu ilisimasaasa aqutsinermi ilanngunneqartarnerat peqqutaalluni piujuartitsineq tunngavigalugu pisuussutinik uumassusilinnik atuinermi aqutsineq annertuumik piumasaqaatitaqartoq attassinnaavarput.

Naalakkersuisuni pinngortitarsuarmi uumasuusut namminneerlutik amerliartortarnerisa mianerineqarnissaat pingaartilluinnarparput. Imaanngitsoq pisuussutit uumassusillit isigisinnaasagut kisiisa eqqarsaatigalugit kisiannili aamma isaannarmik takuneqarsinnaanngitsut eqqarsaatigalugit.

Pinngortitarsuaq inuuffigisarput uumassusilinnut isaannarmik takuneqarsinnaanngitsunut immikkuullarissunut pingaaruteqarsinnaasunullu uumaffissatsialaavoq. Aningaasaliisarnikkut kiisalu ilisimatusartarnerni siuarsaanernilu suleqatigiissuteqartarnerit aqqutigalugit paasissutissat pingaarutillit pissarsiarisinnaavagut. Paasissutissat siunissaq ungasinnerusoq isiginiarlugu assersuutigalugu nakorsaasersuinermi, inuussutissanik nakkutilliinermi sillimaniarneq eqqarsaatigalugu kiisalu tamakkiisumik isiginiarluni inuit inuunerannut pitsanngorsaaniarnermi atorneqarsinnaasut.

Inuup ineriartorneranut tunngassuteqarluinnartumik naggasiuteqassaanga, tassalu meeqqanut inuusuttunullu tunngasunik.

Meeqqat inuusuttullu peqqissumik ineriartornerannut ilinniartitaaneq tunngaviulluinnartoq nalunngilarput. Taamaattumik suli annertunerusumik aningaasaliivugut, tassami aningaasaliissutit 20 procentii ilinniartitaanermut atoratsigit. Ilaqutariit isertitakitsut atugarissaarnerulernissaat anguniarlugu akileraartarnermut atugarissaarnermullu ataatsimiititaliarsuaq qanittumi pilersipparput. Ataatsimiititaliarsuarmi ilaasortat misissugassaasa ilagiumaarpaat piitsuussutsip atugaajunnaarnissaa kiisalu isumaginninnikkut atukkat assigiissarneqarnissaat.

Meeqqat inuusuttullu peqqissuunissaat kiisalu isumaginnikkut misigissutsikkullu ajunngitsumik inissisimanissaq anguniarlugu, kommunit, angajoqqaat tamakkunanngalu suliaqartut suleqatigilluarpavut. Meeqqanut inuusuttunullu suliniarnitsinni 25 million koruunit aningaasanut inatsimmit taakkununnga atugassanngorlugit immikkoortippagut. Innuttaasut pimoorussinerat suleqatigiinnitsinni pingaarnertut isumaqarfigaarput, ilisimasanillu paarlaasseqatigiittarnissaq nunatta avataani aamma suli ingerlatissavarput.

Naggataatigut 2009-mi suleqatigiilluarfigisatsinnut paarlaasseqatigiiffiulluartumullu peqataanissinnut qutsavigerusuppassi. 2009-mi angusarissaarnitsinnut Danmarkip aamma nunarsuup sinnerata tapersersuinerat peqqutaaqataapput.

Ukioq nutaaq ajunngitsumik, peqqinnermik neriuuteqarfiusumillu atorneqarumaartoq neriuutigalugu pilluaqquvassi.

Qujanaq.