Tunuliaquttat

Nunani avannarlerni suleqatigiinnerup maleruagassatigut tunngavigaa Helsingfors-imi isumaqatigiissut 23. marts 1962-meersoq. Isumaqatigiissut suleqatigiinnissamut isumaqatigiissutaavoq nunani avannarlerni tallimaasut akornanni: Island, Danmark, Norge, Sverige aammalu Finland. Nunat namminersornerullutik oqartussaaffigineqartut, Savalimmiut Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivini ilaasortanngorpoq 1970-mi, 1984-milu Kalaallit Nunaat ilaasortanngorluni. Kalaallit Nunaat Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivini marlunnik taaseqataasinnaasunik ilaasortaatitaqarpoq. Isumatigiissut taannatuaavoq nunat assigiinngitsut akornanni isumaqatigiissutini Kalaallit Nunaat namminerisaminik taaneqarsimasoq, aammalu Kalaallit Nunaannik periarfissiisoq – aammalu pisinnaatitsisoq - nammineq atini atorlugu sassarsinnaanngortillugu.

Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivi tassaapput inatsisartunut ilaasortat suleqatigiiffiat, taassumalu innersuussutini Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivinut ingerlateqqittarpai aamma/imaluunniit nunanut taakkununnga tallimanut, Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa nalinginnaasumik katersuutereernerisa kingorna. Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa 2007-mi katersuunneranni Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa Ålandimi aalajangersagaq tusaatissatut tiguaat. Tamanna isumaqarpoq Naalakkersuisut siunissami aamma Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa innersuussutaannik/nalunaarutaannik nassitsiffiusalissasut.

Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa innersuussutit ingerlateqqittarpai, innersuussutinullu akissutit ataqatigiissartarlugit aammalu Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivinut akissutissat isumagisarlugit suleqatigiinnermi angusat pillugit kiisalu ministerit siunnersuisoqatigiivisa assigiinngitsut isumagisassaannik malittarinnittarluni. Innersuussutit nunat naalakkersuisuinut toqqaannarlugit ingerlatitat Naalakkersuisunit toqqaannarlugit akineqartarput.

1971-mi Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivi pilersinneqarput Helsingfors-imi isumaqatigiissutip nutarterneqarnerata kingorna. Taamaasimmat Ministerit Siunnersuisoqatigiivi isumatigiissuteqarnikkut aalajangersaavigineqarput nunani avannarlerni naalakkersuisut akornanni ataatsimoorussamik suleqatigiiffiusussatut. Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa pilersinneqarnerannut tunuliaqutaavoq nunani avannarlerni naalakkersuisut naalakkersuisunullu ilaasortat akornanni suleqatigiinnerup nukittorsarneqarnissaanik kissaateqarneq. Ministerit Siunnersuisoqatigiivi inuiaat akornanni paaseqatigiinnermik toqqammaveqartoq, isummanik naapititsinermik (isumaqatigiinnermik) toqqammaveqarluni sulisarpoq. Suleqatigiinneq naalagaaffiit akisussaanerannit qaffasinnerunngilaq. Nunat namminersornerullutik oqartussaaffigineqartut pisinnaatitaapput siunnersuutinik isummaminninnillu saqqummiussisinnaallutik, kisiannili taaseqataasinnaanatik. Nunat namminersornerullutik oqartussaaffigineqartut allanit qulangersimaneqaratik peqataasinnaanerat aalajangersarneqarpoq Ålandimi 2007-mi aalajangersagaq malillugu. Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivi isummanik naapititsinermik toqqammaveqarluni sulisarmat, taasisarneq atorneqarneq ajorpoq.

Ministerit siunnersuisoqatigiivi assigiinngitsunik katitigaapput, apeqqutaatillugu suut suleqatigiissutigineqarnersut. Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivi tassaanngillat siunnersuisoqatigiit ataatsit, kisianni ministerit siunnersuisoqatigiivi amerlasuut, taaneqartarlutik suliamut tunngatillugu ministerit siunnersuisoqatigiivi. Ministerit siunnersuisoqatigiivi tamarmik immikkut ataatsimik arlalinnilluunniik atorfilinnik inuttaqartitanik ataatsimiititaliaqarput. Taakku suliassaraat suliaqarfimmi iluanni suleqatigiinnermut apeqqutit sammisassallugit.

Nunat nikittaallutik ukiumi ataatsimi siulittaasuutitaqartarput. Nuna siulittaatiutitaqartoq siunertarisanik allattuisarpoq, tassani allaqqasarpoq ukiumi ingerlasussami suliassat suut salliutinneqassanersut. Ministerit siunnersuisoqatigiivi atorfilittallu ataatsimiititaliaat allaffissornikkut Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa Allatseqarfiannit ikiorneqartarput, allatseqarfik Københavnimi inissisimavoq.

Ministeriunerit Nunani Avannarlerni Ministerit Siunersuisoqatigiivini avannaamioqatigiit suleqatigiinnerat tamakkiisumik akisussaaffigaat, suleqatigiinnermut ministerilli akisussaaffigalugu Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivini suleqatigiinnerup ataqatigiissarnissaa. Nunat tamarmik aammalu nunat namminersorlutik aqunneqartut tamarmik immikkut suleqatigiinnermut ministerimik toqqaasarput.

Nunat namminersorlutik aqunneqartut; Ålands Landskabsregering, Færøernes Landsstyre aamma Naalakkersuisut nammineq toqqakkaminnik ministerit siunnersuisoqatigiivini atorfilittallu suleqatigiissitaliaanni sinniisuutitaqarsinnaapput peqataaffigerusutaminni. Kalaallit Nunaata ministerit siunnersuisoqatigiivini (MR) atorfilittallu ataatsimiititaliaanni (EK-xx) ataasiakkaani peqataanera naalakkersuisoqarfiit ataasiakkaat isumagisarpaat.

Nunanut allanut pisortaqarfiup Namminersorlutik Oqartussat nunani avannarlerni suleqatigiinnermi tamakkiisumik peqataanerat ataqatigiissartarpaa. Nunanut allanut pisortaqarfiup pingaarnertut suliassaraa Naalakkersuisut nunani avannarlerni suleqatigiinnermi ilaasortaatitaat, Palle Christiansen sullisissallugu.

Nunanut allanut pisortaqarfiup taamaattumik susassaqarfigaa Kalaallit Nunaata Suleqatigiinnermut Ministerit ataanni atorfilittat ataatsimiititalianni sinniisuutitaanissaq – Nunani Avannarlerni Suleqatigiinnermut atatsimiititaliaq (NSK). Nunanut allanut pisortaqarfiup Naalakkersuisut Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa katersuunneranni peqataanerat ataqatigiissartarpaa aammalu Nunat Avannarliit Siunersuisoqatigiivisa suleqatigiinnerannut allanut atatillugu.

Nunanut allanut Pisortaqarfiuttaaq Naalakkersuisut nunat killiit avannarliit suleqatigiinneranni peqataanera ataqatigiissartarpaa.
Nunani Avannarlerni Ministerit Siunnersuisoqatigiivisa ukiut tamaasa aningaasaliiffigisarpaat nunat killiit avannarliit nunat avannarliit suleqatigiiffiini assigiinngitsuni ataatsimiittarnerni peqataasarnissaannut. Nunanut allanut Pisortaqarfiu