Kalaallit Nunaata suani uumasuua
Aataat Newfoundlandimi piaqqiorfinnit kingoqqisut ukioq kaajallallugu Kitaata Kujataata Tunullu sioraanni takussaasarput annerusumilli aasaanerani. Aataat tamakku Kalaallit Nunaata Canadallu aataaraat.
Aataat Jan Mayenip eqqaani piaqqiorfinneersut Tunup avannaata sioraani ukioq kaajallallugu takussaasarput aasaaneranili nalinginnaanerusarlutik. Aataat tamakku Kalaallit Nunaata Norgip Svalbardillu ataatsimut aataaraat (1).
Uumasut taasassartaat
Aataat inerluarsimasut 135 kg angullugit oqimaassuseqartarput 2 meterinillu takissuseqartarlutik (2,7). Naatsorsuutigineqartarpoq aataap inersimasup ullormut aalisakkat 3 kg nerisarai ukiup ingerlanerani allanngoralaartumik. Kitaani Upernavik tikillugu nerisarineruaat ammassat, Upernaviulli avannaani eqalukkat nerisarinerullugit, Ikkarluit sioraanni aataat sutortuunerannut paasissutissat naammanngikkaluartut putooruttut nerisaanerusimapput (8).
Kalaallit Nunaanni qanoq amerlatigippat
Newfoundlandimeersut : 5 mill. missiliorpaat..
Jan Mayenimeersut ½ mill. missigaat (1). Ilisimaneqanngilaq tamakku ilaat qanoq amerlatigisut Kalaallit Nunaata sineriaaniittarnersut ukiulli ingerlanerani amerlassutsimikkut allanngorartarput (8).
Piaqqiornerat
Aataaq piaqqisinnaanngortarpoq 4-7-inik ukioqaleraangami (7). Sikuni saatsersuni piaqqisarpoq (2). Piarai februarimi martsimilu piaqqiaasartut nakkaqqaarnerminni 10 kg-nik oqimaassuseqartarput. Ullut aqqaneq marluk missiliorlugit miluttarput. Ulluni aqqaneq marlunni milunnerminni ullormut 2 kg-nik oqimaalleriartarput (2,3).
Amerlassusiliinerit
Newfoundlandimeersut ikiliartorput (10).
Jan Mayenimeersut amerliartorsuginarput (1).
Norgep pisassani tamakkertanngilai taamaammallu tamatuma aataavi ukiuni kingullerni amerliartorsimassapput. Newfoundlandimeersut ukiorpassuarni amerliartorsimapput. Taamaammat Canadap naalakkersuisuisa ikilisaanissaq aalajangiussimavaat amerlanaarlugillu pisassiisalersimallutik arriitsumik ikiliartuutaassinnaasumik, (8).
Biologit pisassanik siunnersuutaat
Newfoundlandimeersunut: Canadamiut pisassiissutaat kalaallit pisarisartagaannut tunngagamik amerlassusiligaanngillat. Canadami ikiliartuutaanngitsumik pisassiissutissatut taaneqarput puisit 275.000-it, 350.000-inulli amerlineqarsimallutik (8,10).
Jan Mayenimeersut: Ukiumut 15.000-it pisaasarnissaat ikiliartuutaassanngilaq, tassa arlaaguuttut utoqqallaallu pisaasassappata. Pisaasartulli aataavaraannangajaassappata ukiumut pisaasartut 20.000-iusinnaassapput (1).
Pisanik nalunaarutit
Piniarneq (2000): Ukioq tamaat 100.000-it missaat (6).
Newfoundlandimeersut: Ukiumut pisaasartut 450.000-it missigaat ukiuni Canadami pisassiissutit tamakkerneqartarfiini.
Jan Mayenimeersut: Kalaallit taakkunannga pisaasa 1000-it missigissavaat. Norgemi pisaasartut 800-18.500-inut nikerarput, tassa ukiuni kingullerni qulini. (1,9).
Namminersornerullutik Oqartussat Norge ukiumut Tunumi pusinniarnissamut akuersissuteqarfigisarpaat (9).
Inatsisit
Kalaallit pisassaat amerlassusiligaanngillat (6).
Puisinniarnermut nalunaarut nutaaq suliarineqarpoq (9).
Nunat tamat akornanni suleqatigiinneq uumasorluunniit pillugu isumaqatigiissutit
ICES/NAFO’p suleqatigiiffiat aataaq natsersuarlu pillugit (1,3).
ICES: International Council for Exploration of the Sea
NAFO: Northwest Atlantic Fisheries Organization.
NAMMCO: North Atlantic Marine Mammal Commission
Kalaallit Nunaata Canadap/Nunavullu illugiillutik aataat pillugit ukiumoortumik ataatsimiittarneri (9).
Suut allat atuarneqarsinnaappat
Havpattedyr i Nordatlanten. C. C. Kinze, Gads Forlag, 2001.
2000-mi misissuinerit – Kalaallit Nunaanni uumasut pingaarutillit pillugit misissuinerit. Pinngortitaleriffik december 2000
Pinngorfik, pinngorarfik Kalaallit Nunaat. Atuakkiorfik Ilinniusiorfik, 1999
Grønlands Biodiversitet. Et landestudie. Grønlands Naturinstitut, Teknisk rapport nr. 27, 1999
Grønlandske fugle, havpattedyr og landpattedyr. En status over vigtige ressourcer. Teknisk rapport nr. 16, 1998. Grønlands Naturinstitut.
Alakkagassat allat
ICES: www.ices.dk
NAFO: www.nafo.ca
NAMMCO: www.nammco.no
Tigutsiviit
2000-mi misissuinerit – Kalaallit Nunaanni uumasut pingaarutillit pillugit misissuinerit. Pinngortitaleriffik december 2000
Pinngorfik, pinngorarfik Kalaallit Nunaat. Atuakkiorfik Ilinniusiorfik, 1999
Grønlands Biodiversitet. Et landestudie. Grønlands Naturinstitut, Teknisk rapport nr. 27, 1999
Naturbeskyttelse i Grønland, Grønlands Naturinstitut, Teknisk rapport nr. 29, 2000
Grønlandske fugle, havpattedyr og landpattedyr. En status over vigtige ressourcer. Teknisk rapport nr. 16, 1998. Grønlands Naturinstitut.
Piniarneq 2003
Havpattedyr i Nordatlanten. C. C. Kinze, Gads Forlag, 2001.
Biolog Aqqalu Rosing-Asvid, Pinngortitaleriffik
Aalisarnermut Piniarnermullu Pisortaqarfik
ICES/NAFO’s arbejdsgruppe for grønlandssæl og klapmyds, møde i Arkangelsk, Rusland, september 2003.
Uumasunut paasissutissat Kalaallit Nunaanni Pinngortitaleriffiup februarimi 2004-mi akuerisai.