Kalaallit Nunaata suani uumasuua
Ammassaqarfiuvoq Upernavimmiit kujammut Tunumilu Tasiilap avannaa avannamut killigalugu. Tunup avataa ammassappassuaqartarportaaq Islandip sineriaani tukerartunik. Ammassat taakku neriniarlutik angalaartillutik Islandip Kalaallit Nunaatalu akornat najuinnartanngilaat ukiulli ilaanni avannarpartarput allaat Jan Mayen tikillugu. Sinerissami kangerlunnilu Kitaani Tunumilu ammassat tamaanimiut aamma allanut nikingaassanatik uumasuupput (3).
Ammassat aasap ilaa amerlalluinnarlutik Kalaallit Nunaata imartaaniittarput neriniarlutik sinerissami, ikkannersuarni kangerlunni kangerliumanernilu (2).
Tunup sioraata ammassai Kalaallit Nunaata, Islandip Norgellu pigeqatigiippaat (Jan Mayen) (1).
Uumasumut tunngasut
Ammassat peqquaraaqqanik ilaatigut tappiorannartutut mikitigisunik inuussuteqarput, immap pississartuinik soorlu.
Ammassak arriitsumik alliartortarpoq 15-25 cm-inik takissuseqalertarluni sisamaniit arfineq marlunnut ukioqaleraangami. Kalaallit Nunaata sineriaani ammassat ilaat kingunissisinnaanngortarput pingasunik ukioqaleraangamik, amerlanersaalli kingunissisinnaangortarput sisamaniit tallimanut ukioqaleraangamik aatsaat (2). Ammassat ataatsimoortorsuugajupput. Nerisareqatigiiaani pingaarutilipilorujussullutik immap uumasuisa minnerpaat aalisakkallu annerit aammalu miluumasut nerisaannut akunnermiliuttuugamik.(3).
Kalaallit Nunaata imartaa qanoq ammassaqartigaa
ICES uumasut pillugit siunnersuisoqarfiani Tunumut, Islandimut Jan Mayenimullu atuuttumi ukioq 2004-mut suffisartut nalilerneqarput 410.000 tonsinut (4). Kitaani peqassutsimut tunngasunik misissuisoqarsimanngilaq (6).
Piaqqiornerat
Suffineq pisarpoq maj-juni qaammat ammassappassuit suffiniarlutik puillaraangata. Kangerlunni sissamilu ikkattumi qeqertanilumi siorarlerni suffisarput sissamut talivillutik. Suffiinnariarlutik arnarluit tammartarput massa angusalluit immutseriniaasaartut qasunermit oqummillu toqorarlutik. Ammassat angusalluppassuit suffivikuni toqujaanngusut julimi allaat siumugassaasarput (2).
Amerlassusiisa nalilernerat
ICES-ip uumasut pillugit siunnersuutaa ukioq 2004-mut Tunumut, Islandimut Jan Mayenimullu atuuttoq najoqqutaralugu suffisartoqutit allanngorartorujussuupput ukioqatigiiaat arlariit marluinnaagamik. Maanna suffisartoqutaasut nalilerneqarput 410.000 tonsinut, tassa allanngutsaaliuineq eqqallugu suffisussaqutit tutsuiginassappata killissarititamit amerlanerulaaginnarlutik.
Uumasulerisut siunnersuutaat
Kalaallit Nunaanni Pinngortitaleriffiup ICES-illu siunnersuisartuisa 2004-imut atatillugu Tunumut, Islandimut Jan Mayenimullu siunnersuutaat: Suffisartoqutit 2004-mi martsimi 400.000 tonsiunissaat qulakkeerniarlugu ICES-ip inassutigaa piujuaannartitsinissaq siunertaralugu TAC (pisat annerpaaffissaat) ukiup nikinnerani 2003/2004-mi 550.000 tonsinit annerussanngitsoq. Kisitsit taanna tassaavoq TAC-p annerpaaffiata 835.000 tonsiusup piffissamut aalisarfiusumut tamarmiusumut naatsorsuussap 2/3-ia, tassa ammassat aalisapilunneqannginnissaat siunertaralugu aalajangiussaasoq (4).
Pisanik nalunaarutit
Ukiut qulit kingulliit ingerlaneranni Islandip eqqaani nunat pingasut tamakkiussaattut ammassataasartut allanngorarsimapput 800.000 tonsiniit 1.200.000-inut. Island Norgilu pisaqarnerpaasimapput. 2002-imi 985.000 tonsit pisarisimagamikkit. Taakku ilaat 39.000 tonsit kalaallinit pisaasimallutik (4, 6).
Inatsisit
Inatsisartut inatsisaat nr. 18 31. oktober 1996-imeersoq aalisarnermut tunngasoq.
Inatsisartut inatsisaat nr. 12 6. november 1997-imeersoq Inatsisartut aalisarneq pillugu inatsisaata allannguutissaa.
Inatsisartut inatsisaaat nr. 6 20. maj 1998-imeersoq aalisarnermut inatsisip allannguutaa.
Namminersornerullutik Oqartussat maleruaqqusaat nr. 39 6. december 2001-imeersoq aalisarnermi atortut piujuaannartitsinissamut tulluarsarneqarnissaannik imalik.
Ammassanniarneq ICES-ip, Kalaallit Nunaanni Pinngortitaleriffiup Aalisarnermillu Siunnersuisoqatigiit siunnersuutai malillugit tulluarsagaavoq, taakku saniatigut naalaagaaffiit pingasut Kalaallit Nunaata/ Danmarkip, Islandip Norgeillu isumaqatigiissutaannut tulluarsagaallunissaaq (4, 5). Majimi 1998 nunat taaneqartut pingasut isumaqatigiissuteqaqqipput. Tassani aalajangerneqarpoq Kalallit Nunaata pisassiissutit tamarmiusut , TAC-ip 11%-ia pisassagaa (4).
Nunat tamalaat uumasoq pillugu suleqatigiinnerat isumaqatigiissutaallu
ICES – International Council for Exploration of the Sea
Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaata/Danmarkip, Islandip Norgillu ammassat Kalaallit Nunaata, Islandip Jan Mayenillu eqqaasa ammassai pillugit junimi 1994-mi isumaqatigiissutaasoq (5).
Suut allat atuarneqarsinnaappat
Den biologiske rådgivning for Lodde ved Østgrønland, Island og Jan Mayen (ICES) for 2004, Pinngortitaleriffiup nittartagaataa: www.natur.gl > Biologit siunnersuinerat.
2000-mi misissuinerit – Kalaallit Nunaanni uumasut pingaarutillit pillugit misissuinerit. Pinngortitaleriffik december 2000
Pinngorfik, pinngorarfik Kalaallit Nunaat. Atuakkiorfik Ilinniusiorfik, 1999 , qupp. 157 & 164
Grønlands Biodiversitet. Et landestudie. Grønlands Naturinstitut, Teknisk rapport nr. 27, 1999, side 105.
Allakkartigassaqqissut allat
Pinngortialeriffiup internetikkut nittartagaataa: www.natur.gl > Biologit siunnersuinerat.
ICES: www.ices.dk
Tigutsiviit
2000-mi misissuinerit – Kalaallit Nunaanni uumasut pingaarutillit pillugit misissuinerit. Pinngortitaleriffik december 2000
Pinngorfik, pinngorarfik Kalaallit Nunaat. Atuakkiorfik Ilinniusiorfik, 1999
Grønlands Biodiversitet. Et landestudie. Grønlands Naturinstitut, Teknisk rapport nr. 27, 1999
Den biologiske rådgivning fra ICES for Lodde i området ved Østgrønland, Island og Jan Mayen. Fra: Den biologiske rådgivning for de vigtigste fiskebestande ved Grønland for 2004, Grønlands Naturinstitut, 2003.
Grønlands Hjemmestyres Internationale Relationer. Håndbog 1997. Udenrigskontoret, Grønlands Hjemmestyre.
Seniorforsker Per Kannewoff, Pinngortitaleriffik
Uumasunik paasissutissat Kalaallit Nunaanni Pinngortitaleriffimmit akuerineqarput, majimi 2004.