Anna Heilmann

Ilinniartitaanernut iseriarfissat

Ataatsimeersuarnermiut piareersaanitsinni qinnuigineqarsimavugut misissorneqassasut aamma kalaallisuinnaq oqaluttunut periarfissaat, unittoornikunullu periarfissat.

Taakkununnga nunatsinni periarfissat suunersut misissornerini naammattoorsimavarput KNI-p ilinniartitsinerat Sisak. KNI-miit isumasioqatigiinnermut saqqummiisussamik peqataatitsiniaraluaratta, piffissakilliorneq peqqutigalugu tamanna pisinnaasimanngilaq. Kisianni isumaqaratta ilinniartitsinermik taassuminnga aaqqissuussisimaneq kalaallisuinnaq oqaasilinnut iliuuseqarsimanermut tunngatillugu eqqarsaatissiisoq, saqqummiininni naatsumik aallaqqaasiutigissavara KNI-p niuertunngorniartitsisarnera Sisak.

KNI-ip ataani Niuertunngorniarneq "SISAK"

Ilinniartut:

KNI-p nammineerlutik niuertussatik ilinniartittarsimavaat. Kisianni ilinniarnerat suliffeqarfinni allani atorneqarsinnaasimanngilaq. Ilinniarnerat suliffeqarfinni allani atorneqarsinnaalernissaa siunertaralugu taamani Niuernermik Ilinniarfik saaffigineqarpoq suleqatisiaralugu, pissutigalugu taamani diplomlederuddannelse Nuummi inissisimammat.

Niuernermik Ilinniarfiup piumasaraa: Ilinniartut qallunaatoorsinnaasariaqarput, meeqqat atuarfianniit misilitsinnermiit ima imalu qallunaatut karaktereqassapput, ilinniusiat namminneq sananiarpaat, ilinniartitsisut nammineq ilinniartitsisutik atorniarpaat. Taamanilu Niuernermi Ilinniarfimmi ilinniartitsisut qallunaaginnangajaammata, ernummatigineqarmat qallunaanik ilinniartitsisoqarnissaq, neqeroorutaat itigartinneqarpoq.

Suleqatissarsiorneq siunertaralugu Niuernermi Ilinniarfiit Danmarkimiittut arlallit saaffigineqarput ataatsimeeqatigineqartarlutillu. Taakkua akornanni Niels Brock toqqarneqarpoq, assingusunik nunanit allaniit aamma misilittagaqareernera peqqutigalugu.

Ilinniarneq: 

• Niels Brock ilusilersorpaa, KNI suleqatigalugu
• Ukiut marluk. 4 internatkurser, nunaqarfigisami suliitigaluni atuarneq, ungasianiik atuartitsinermik ilaqarpoq, suliffimmi atugassanik sulianik tunniussisarluni
• KNI-meersunik ilinniartitsisoqarpoq, kalaallisut, nunaqarfigisami suliffimmiit siunnersorteqarluni, Niels Brock-imiit malinnaasoqaannaavilluni
• Ilinniutit Niels Broch-imiit KNI suleqatigalugu suliarineqarput, ilinniartunut naleqqussarlugit, kalaallisut
• Atuarnerni kalaallimik psykologimik suleqataasumik peqataasoqaannaavittarpoq

Diskursanalyse atorlugu nunatsinni ilinniartitaaneq

Nunatsinni ilinniartitaaneq saqqummiunneqassaaq diskursitut. Nunatsinni ilinniartitaaneq qanoq ilisaritinneqartarpa, oqallisigineqartarpa aamma qanoq iliuuseqarfigineqartarpa?

Annerusumik ukua sammineqassapput:

• Nunatsinni ilinniartitaanermi oqaatsinik atuinerit

• Nunatsinni ilinniartitaanermi "ajornartorsiutit" suuppat?

Ilinniartitaanermi "ajornartorsiutitut" saqqummiunneqartartut diskursanalyse malillugu "sanarfigaapput".

"Piviusutut" taaneqarluni "sanarfineqartoq" suunersoq, apeqqutaavoq taassuminnga saqqummiussisut:

• Oqaloriaasiat/ tunuliaqutaat/ ilinniagaat/ sumiuunerat 

• Kulturiat 

• Institutionit saqqummiussinermi aqqusaarneqarsimanersut / pissaaneqarfiit qanoq iluseqarnersut

• Politikkikkut avatangiisit

Ilinniartitaaneq pillugu "ajornartaasunik" tikkuartuinerit "sanarfineqartarput" ilaatigut ugguuna:

• Nalunaarusiornertigut, kia suliaraat 

• Suleqatigiissitaliortarnertigut, kikkut peqataatinneqarpat 

• Inatsisiliornertigut 

• Ulluinnarni sulinermi pissutsinik atuutsitsisalernikkut, sulinermi ¿ajornartorsiutinik¿ toqqartuinerni, aaqqiiniartarnernilu

• Aningaasaliisarnertigut, ilinniarfinnik ilusilersuillunilu pilersitsisarnikkut, il.il.

Nunatsinni ilinniartitaaneq pillugu nalunaarusiortarnerni ajornartorsiutit oqaatsinillu atuinerit

Nunatsinni ilinniartitaaneq pillugu nalunaarusiarpassuupput, silittukullassuit. Eqqarsaraluarama maanga Katuamut nassarniarlugit, takuniassagassigit. Kisianni oqimaappallaassaqimmat nassannginnakkit. Nalunaarusiaasartuni ilinniartitaanerup iluani ajornartorsiutaasorisanik sanarfisarneq, oqaatsinillu atuisarneq qanoq sanarfineqartarsimanersut misissorpakka.

Nalunaarusiaq 2004-meersumi qulequtalik Ilinniagaqarnikkut aamma Piginnaanngorsaqqiinikkut Siuarsarneq, suliarineqarsimasoq atorfilittanit Kultureqarnermut, Ilinniartitaanermut, Ilisimatusarnermut Ilageeqarnermullu Pisortaqarfimmeersuniit, Inuussutissarsiornermut, Nunaateqarnermut Suliffeqarnermullu Pisortaqarfimmeersuniit kiisalu Aningaasaqarnermut Pisortaqarfimmeersunit. Tassani atuarnermik unitsitsisarnermi peqqutaasuusorisat imatut allaaserisimavaat:

Maluginiarneqarsinnaavoq ukua atuarnermik unitsitsiinnartarnermut peqqutaasinnaasutut eqqaaneqanngitsut:

• Ilinniarfinni pissutsit eqqaaneqanngillat 
• Ilinniarnermi oqaatsitigut ajornartorsiutaasinnaanerat eqqaaneqanngilaq
• Nalunaarusiaq taanna misissuiffigeqqikkaanni, kapitalimi qulequttalimmi ¿Ilinniartitaanertigut sunniuteqarfiunerusumik aamma pitsaassuseqarfiunerusumik ingerlatsisoqartariaqarneranik piumasaqarneq¿ ilinniartitaanerup iluani unammillernartut suunersut eqqartorneqarput imatut:

Maluginiarneqarsinnaavoq ilinniartitaanerup iluani unammillernartunik eqqartuinermi ilinniarfiit kulturiat, ilinniartitsinermilu oqaatsinik atuineq eqqaaneqanngillat.

2005 decemberimi saqqummiunneqarpoq Naalakkersuisut Ilinniartitaanermut Pilersaarummut Siunnersuutaat, ilusilersorneqarsimasoq atorfilittanit Kultureqarnermut, Ilinniartitaanermut, Ilisimatusarnermut Ilageeqarnermullu Pisortaqarfimmeersuniit, Inuussutissarsiornermut, Nunaateqarnermut Suliffeqarnermullu Pisortaqarfimmeersuniit kiisalu Aningaasaqarnermut Pisortaqarfimmeersunit. Ilinniartitaanermut Pilersaarummut Siunnersuummi ilinniaqqinnissamut akornutitut annertuutut eqqaaneqartoq tassaavoq:

Ilinniartitaaneq pillugu Pilersaarummi ilinniartitaanermi ajornartorsiutit aaqqinniarlugit anguniagassarpassuit eqqartorneqarput, soorunami ajornartorsiutitut taallugit sanarfeqqaariarlugit.

Ilinniartitaanermi, ilinniarfinnilu oqaatsit atorneqartarnerat allatigut eqqaaneqaqqinngillat, eqqaassanngikkaanni qallunaatut ilinniarnermut nukittorsaanermut iliuusissat arlariit.

Nalunaarusiarpaaluit misissorlugit ingerlaqqippugut, massakkullu tikillutigu Inuussutissarsiutinut Ilinniartitaanerit Iluarsartuussivigeqqinneri Pillugit Nassuiaat. Kulturimut, Ilinniartitaanermut Ilageeqarnermullu Naalakkersuisup suleqatigiissitaliap pilersitaata nassuiaat 2000-mi saqqummiussaraat. Nassuiaammi kapitali 8-mi sulisut perorsaasutut atorfeqartut pillugit suleqatigiissitaliaq imannak kaammattuuteqarsimavoq:

Ilinniartitsisunut piginnaasaqaataasinnaasutut eqqaaneqarsimanngillat ilinniartitsisut oqaatsinik piginnaasaqarnissaat, ilinniartitsisulluunniit kulturemik ilisimasaqarnissaat.

"Piviusoq" suua?

Ilinniarsimasut ilinniartitsisinnaasut ikippallaaqimmata qallunaatut ilinniarneq ingerlanneqartariaqarpoq?

Sooq "ajornartorsiutinik" "aaqqiiniarnerni" eqqarsaatigineqarneq ajorpat uku:

• Ilinniarfinni oqaatsit kulturilu aporfiujuassappata ilinniarsimasut amerliartornerat taamak arriitsigijuaannassava?
• HS analyse misissuinera 2001-meersoq naapertorlugu 1970-mi, 1975-mi, 1980-milu inunngortut akornanni 34%-ii kalaallisuinnaq oqalussinnaapput.

Nunatsinni ilinniartitaanerup iluani "piviusutut" taallugit eqqartorneqartuartut tassaapput:

Ilinniartunut tunngasut ajornartorsiutit:

• Ilinniartut atuarunnaartarnerat 
• Ilinniartut oqaatsinik, suliamut tunngasunik, ilinniarsinnaanermullu piginnaasakinnerat
• Ilinniartut "inerisimannginnerat"

Ilinniartut inerisimannginnerarlugit oqaluttarnermut tunngatillugu tupinnarpallaanngikkaluarpoq tamanna. Tassami inuusuttuarannguullutik ilinniakkamik aallartitsisarmata. Kisianni nalunaarusiani inerisimannginnermik eqqaaneqallattaartarnerit eqqarsariaallannartoqarput aamma imatut: immaqaana ilinniartut ilinniarfinni kulturerineqartunut allanartumut allassarnerat, ilinniarfiit allatut kulturimik tunuliaqutaqarlutik ilinniartut paasiuminaatsillugit inerisimanngitsutut naliliisarnerput?

Nunatsinni ilinniartitaanerup iluani "piviusut" ilaat, nalunaarusiani ajornartorsiutut eqqartorneqarneq ajortut tassaapput:

Ilinniarfinni pissutsit:

• Ilinniartitsisut tikisinneqartartut taarseraannerujussuat 

• Ilinniartitsisut tikisinneqartartut inuiaqatigiinnut pissutsinik, kulturinik, il.il. ilisimasakinnerat 

• Ilinniartitseriaaseq ilinniartunut tulluartuunersoq 

• Ilinniartitsisut tikisitat kalaallisut piginnaasakinnerat 

• Ilinniartitsisut tikisitat kalaaliaqqanut ilinniartitsisinnaanissaannut piginnaasakinnerat

• Misilitsinnermi ilisimasat nalilernagit oqaatsinik piginnaaneq nalilerneqaannartarnersoq

Assersuut:

Ilinniarfissuaq

• Ilinniartitsisoq pikkorissoq kalaaleq 

• Klassemi ataatsimi ilinniartut kalaallisut oqaasillit 24-it

• Tassani klassemi ilinniartut kalaallisut oqalussinnaanngitsut: 3, kissaatigaat qallunaatut ilinniartinneqassallutik. Taassuma kingunerisaanik ilinniartitsineq qallunaatut ingerlanneqarpoq.

Ilinniartitaaneq qallunaatut ingerlanneqarporooq kalaallinik oqalussinnaasunik ilinniarsimasunik ilinniartitsisussaaleqineq peqqutigalugu.

Apeqqutit:

• Ilinniartitsineq tamarmi qallunaatut ingerlanneqartuassava? ¿ aamma kalaallinik pikkorissunik ilinniartitsisoqaraluartoq?

• Kalaallisuinnaq oqaasillit piumasaqarpata kalaallisuinnaq ilinniartinneqarusullutik, aamma qulaani assersuummi eqqaaneqartutut pineqarsinnaappat? Tassa ilinniartitsineq kalaallisuinnaq ingerlanneqartariaqarluni, taakkua pillugit?

Assersuut:  

Censoreqarneq

• GU-ni censorit Danmarkimiit tikisinneqartarput. Tamanna Naalagaaffiup akilertarpaa. Soraarummeernerit qallunaatut ingerlanneqartarput, naliliinernilu Danmarkimi qaffasissuseq uuttuutaasarluni. 

• Perorsaanermik Ilinniarfimmi Ilulissaniittumi ilinniartitsisut amerlanerit kalaaliupput, ilinniartitsineq annertuumik kalaallisut ingerlanneqarluni. Kisianni qallunaanik censoreqartarneq peqqutigalugu opgaviliornerit oqaluttariarsorlunilu soraarummeernerit qallunaatut ingerlanneqartarput.

  Ilinniarfissuarmi kalaallinik censoreqartarnissaq aalajangiunneqarnikuummat soraarummeernerit kalaallisut ingerlanneqartarput, kalaallisut ilinniarititsisoqartillutik.

Pissutsit maannakkut taamaapput.

Pissutsit taamaaginnassappat?

Siunissamilu pissutsit qanoq ittuutikkusuppagut?

SIUNISSAQ

"Ajornartorsiutit" suut "aaqqinniarusuppagut"?

"Ajornartorsiutit" aaqqinniagassatut toqqakkat tamarmik aningaasartuutitaqarput.

Apeqqutaavoq "ajornartorsiutit" sorliit aaqqinniarusunnerunerigut.

HS analyse misissuinerani praktikkerfiusartuni sulisitsisunut oqaaseqatigiit una isummerfigeqquneqarpoq:

"Suliffeqarfiit annertunerusumik iliuuseqartariaqarput kalaallisut sulisut formanditut gruppelederitullu akisussaaffimmik tigusiniartinnissaannut, taamaasillutik suliffiusuni kalaalerpalunnerusunik avatangiisinik pilersitsisoqassammat, ilinniartunut toqqissisimanaqutaasussaasumik."

Sulisitsisut kalaallit 68%-ii taassumunnga isumaqataalluinnarput, sulisitsisullu qallunaat 30 %-ii isumaqataalluinnarlutik.

Qallunaat 15%-ii taassumunnga isumaqataanngilluinnarlutik akisimapput, kalaallit sulisitsisut akornanni isumaqataanngilluinnartoqanngitsoq.

Qularnanngilaq ilinniartitaanerup iluani tamarmi ¿ pilersaarusiornermi, ulluinnarni sulinermi, ilinniarfinni, nalunaarusiorninni suleqatigiissitalianilu ¿ kalaallit amerlanerusuuppata nunatsinni ilinniartitaanerup iluani ajornartorsiutitut eqqartorneqartartut allaanerujussuussagaluartut.