Pisuussutitta uumaatsut siunissami inuiaqatigiit atugarissaartut pilersissinnaavai

Atugarissa arneq aamma aatsitassarsiornermi suliassaqarfik:
"Pisuussutitta uumaatsut siunissami inuiaqatigiit atugarissaartut pilersissinnaavai"
A llattoq: Ove Karl Berthelsen, Inuussutissarsiornermut Aatsitassanullu Naalakkersuisoq.

Kalaallit Nunaat iluatsisimaartumik inissisimavoq. Uuliasiornermi aatsitassarsiornermilu suliassaqarfimmi suliassat siuariartorfiusut aalajangersimasut arlallit aallartisissimavagut, ilaatigut inuiaqatigiit isertitaannik annertusititsisinnaasussat ilaatigullu suliffissaqartitsinermut iluaqutaasumik sunniuteqartussat. Kisiannili nuannaarpallaalinnginnitsinni paasisariaqarparput iluanaarutissat namminneerlutik takkunnavianngimmata. Inuiaqatigiit ingerlatitaaneranni arlalippassuartigut siunissami allannguuteqartitsinissarput pisariaqarpoq.

Tamanna Akileraartarnermut Atugarissaarnermullu isumalioqatigiissitap isumaliutissiissutaanik allattunit isumaqatigineqarpoq. Isumaliutissiissummi aatsitassaatitta piiarneqarneranni inuiaqatigiit iluanaarutissarisinnaasaannik pissarsinissaq kissaatigigutsigu allannguuteqartitsinerit pingaaruteqartut erseqqissarneqarpoq. Naatsumik oqaatigalugu isumalioqatigiissitap inassutigaa ilaatigut ilinniartitaanerup qaffasinnerulersinnissaa aammalu inuussutissarsiornerup ilusaata siunissami unamilligassanut naapertuuttunngorlugu naleqqussarnissaa pimoorunnerusariaqarivut.

Illernit nutaat pisariaqartinneqarput

Isumaliutissiissummi inuussutissarsiornermut suliffeqarnermullu suliassaqarfimmut tunngatillugu inerniliinerit Naalakkersuisut isumaqatigaat, aammalu suliniutit/ allannguuteqartitsinerit arlalippassuit piviusunngortinnissaat ingerlallualereerpavut. Kisiannili siullermik ataatsimoorluta unammilligassavut allannguuteqartitsinissamik pisariaqartitsinermut tunngavissiisut naatsumik allaaserilaassavakka. Ullumikkut inuuniutivut pingaarnerit marluupput: ataatsimoortumik tapiissutit aamma raajat. Taakkua siunissami siuariartortuaannarnissaat naatsorsuutigiinnarsinnaanngilarput. Akerlianik ingerlasoqarpoq. Namminersorneq pillugu isumaqatigiissutip 2009-imi akuerineqarnerani ataatsimoortumik tapiissutit aalajangersimasuusussanngorlutik allanngortinneqarsinnaajunnaarput (taamaattorli aningaasat naleerukkiartornerannut danskit akigititaannut kalaallit akigititaannit annikinnerusunut nalimmassarneqartartussaalluni; tassa ima paasillugu ataatsimoortumik tapiissutit ikiliartorput), aammalu pisassiissutaasinnaasut qaffakiartornissaat ilimanaateqarani. Tassa ataatsimut isigalugu, siunissami maannatuullu atugarissaassuseqassagutta illernit aqqutigisavut allanngortittariaqarpavut suliassaqarfinnillu nutaanik pilersitsiniarneq pimoorunnerusariaqarlugu. Tassunga atatillugu pissusissamisoornerpaanut suliassaqarfinnut aatsitassarsiornermi suliassaqarfik aamma suliffeqarfissuit angisuut ilaapput, taakkualu inerisarlugit ingerlatileruttorpavut.

Suliniut ataasiinnaanngitsoq siuarsarniarsaraarput – kisiannili arlalippassuupput. Taakkua tassaapput Kalaallit Nunaata kitaata imartaani Cairn-ip uuliasiorluni qillerineriniit Maniitsumi aluminiuliorfiusinnaasumut atsitassarsiorfissanullu annertoorujussuarnut, assersuutigalugu Nuup kangerluani saviminissaqarfik aamma Citronenfjorden-imi (Tunup avannaa) zinkisiorfik/aqerlusiorfik. Suliassat taaneqartut arlaannaalluunniit ataaseq piviusunngortinneqassagaluarpat nunatta karsiani qujarullugu iluaqutiginissaa qularutissaanngilluinnarpoq.

Aatsitassarsiornermi suliassaqarfimmi sulisussat nunaqavissut

Kisianni nunatsinnut iluanaarutaasussaq annertunerpaaq – taamaalillunilu unammilligassaq annertunerpaaq – tassaavoq aatsitassarsiornermi suliassaqarfimmi suliffissat nunaqavissunik ilinniarsimasunit ilinniarsimanngitsunillu sapinngisamik amerlanerpaanik inuttalersorneqarnerat. Suliffissaaleqisup suliffeqalernerani nunatta karsianit aningaasalersorneqartumik ikiorsiissutinik pissarsisarnermiit inuiaqatigiit ataatsimoorluta pissatsinnut aningaasarsiulernermigut tapertaaqataalertarpoq. Tamanna – qularutissaanngilluinnartumik – ataasiakkaanut inuiaqatigiinnullu iluaqutaasumik sunniuteqartussaavoq. Aningaasaqarneq tamakkiisumik isigigaanni tamanna annertoorujussuarmik allaassuteqarpoq. Annertungaarami iluatsitsinngitsoornerup iluatsitsilluarnerullu assigiinngissutaattut annertutigisinnaalluni. Kisiannili kinguneqartumik anguneqartut aatsaat siunissami takuneqarsinnaalissapput.

Aatsitassarsiornermi pikkorissaanerit

Anguniakkavut naammassiniarlugit piginnaanngorsaanernik ilinniartitseqqinnernillu suliniutit arlalippassuit aallartereersimagaluarlutigit aqqutissarput suli takivoq. Inuit hundredit sinnerlugit amerlassuseqartut aatsitassarsiornermut pikkorissarnerni assigiinngitsuni – tuluit oqaasiinik pikkorissarnerni aatsitassarsiornermi suliassaqarfimmi atorneqartussatut naatsorsuussani, isumannaallisaanermi pikkorissarnerni ilinniagassanilu terminalimi sulisutut atorneqarsinnaasuni –peqataasimalereerput. Ineriartorneq neriulluarnartoq ingerlaannassappat, aatsitassarsiornermi suliassaqarfimmi sulisut amerlanersaasa nunaqavissuunissaannut atatillugu isumalluarnissatsinnut pissutissaqarluarpoq.

Iluatsitsilluarnissami illit apeqqutaavutit

Sinaakkutissat pilersissinnaavagut, taamaalilluni iluatsitsilluarnissamik periarfissaqarniassammat – kisiannili ilissi innuttaasutut taakkua immersortussaavasi. Aatsitassarsiornermut suliassaqarfimmi nunaqavissumik ataatsimik sulisut ilaneri tamaasa – imaluunniit suliffeqarfik nunaqavissoq aatsitassarsiorfimmut kiffartuussissutinik pilersuineri tamaasa, tamanna inuiaqatigiinnut annertoorujussuarmik iluanaarutaasussaavoq. Aammalu angusassaq paatsuugassaanngilaq: suliffissaaleqisut ikinnerulissapput – aammalu atuinerup annertusinera tunngavigalugu inuiaqatigiinni aningaasaqarnikkut siuariartortoqalissaaq. Tamatuma saniatigut innuttaasutut inuiaqatigiinni ataatsimoorluta pissatsinnut iluaqutaasinnaaleraanni, tamanna – tassanngaaniit pissarsiinnartarnerminngaanniit – ataasiakkaanut iluarisimaarinninneq annertunerulertussaavoq.

Akileraartarnermut Atugarissaarnermullu isumalioqatigiissitap isumaliutissiissutaa, inuiaqatigiit qanoq iliorlutik imminnut napatinnerulernissaannut aqqutissiuussivoq. Maannakkut innersuussutit iluaqutaasussat – ataatsimoorluta – unammilligassatsinnut naleqqiullugit naleqquttutut isigisatta toqqartornissaat uagut suliassarilerparput. Taamaattumik inuiaqatigiittut pisuussutitta – inuttut pisuussutivut aammalu nunatta pisuussuterpassui uumaatsut – qanoq atorluarsinnaanerussanerivut pillugu oqallinnermut peqataaniaritsi.