Avatangiisit allanngutsaalinissaat pingaartipparput

Aluminiumiliorfissatut pilersaarut annertuvoq – qularnanngitsumik nunatta oqaluttuarisaanerani inuussutissarsiornermi pilersaarutit maannamut annerpaartaat, piviusunngortinneqassappallu siunissami ukiuni qulikkaani amerlasuuni inuiaqatigiit ineriartornerannut pingaaruteqartussanngortussaq. Inatsisartut ukiakkut 2010-mi ataatsimiilerunik eqqartussavaat SMV (Avatangiisinik nalilersuinissamut periuseq), isummerfigissallugulu aluminiumiliorfiliornissap qanoq ineriartorteqqinnissaa. Aatsaat kingusinnerusukkut Inatsisartut isummerfigissavaat apeqqut piginnittuunissamut tunngasoq.

Pilersaarut nunatsinni inuiaqatigiinnut aningaasarsiornikkut, nunap immikkoortukkaavinut, inooqatigiinnermut avatangiisitigullu sunniuteqartussaavoq. Taamaattumik Naalakkersuisut periusissatut aalajangerpaat, aalajangiinnginnitsinni pilersaarut sukumiisumik, sukumiilluinnartumik, misissorneqaqqaassasoq – taamaalilluta qitornatsinnut erngutatsinnullu kingunerluttussamik aalajangissannginnatta.

Ilumoorporlu aluminiumiliorfissamut millionerpassuarnik aningaasaliisoqarsimammat, soorlu inuit inooqatigiinnerat kulturiallu pillugit ilisimasallip, antropologip, Sara Olsvigip Sermitsiami 29. januar 2010-mi eqqaagaa. Ukiualunnguit ingerlaneranni aluminiumiliorfissamut misissueqqaarnernut atugassatut millionilikkaat Naalakkersuisut immikkoortissimavagut. Tamanna aalajangiineruvoq siunertalik, taamaammat aamma aluminiumiliorfissaq pillugu innuttaasut isumakuluutaat Naalakkersuisut maanna naalaarpaat.

Avatangiisit pillugit siunnersuisoqarfimmik tatiginninneq

Olsvigip qularnartoqartippaa Environmental Ressource Management’ip (tulliuttuni ERM) misissueqqissaarinera ilumut naammattumik arlaannut attuumassuteqannginnersoq, ERM’ip nalunaarusiartik avataanit immikkut ilisimasalinnit ”peer revived”-itut (nalunaarusiaq immikkut ilisimasalinnit arlaannut attuumassuteqanngitsunit misissorneqarsimasoq) pissarsiarisarmatigik. Taamattaaq ERM’ip Alcoamit akilersorneqarnera isumakuluutigineqarpoq.

Nalinginnaasumik ileqquuvoq sanaartortitsisoq, uanilu Alcoa, VVM-imik suliarinnittarnera (VVM tassaavoq Avatangiisinut sunniutissanik Nalilersuineq) – SMV-p akerlianik (SMV tassaavoq Avatangiisinik nalilersuinissamut periuseq), taassuma suliarineqarnissaa Namminersorlutik Oqartussat suliassarimmassuk. VVM-imik misissuinissamut Alcoap ERM attartorsimavaa. ERM avatangiisinik nalilersuisartut akornanni nunarsuaq tamakkerlugu ataqqisaalluinnartutut suliaqartartuuvoq. Nunani 39-ni 137-nik allaffeqarpoq – ukiut 40-t angullugit taama sammisaqarsimalluni. Allatut oqaatigalugu avatangiisinik misissueqqissaarinermi pitsaalluinnartumik suliaqarnermi misilittagaqarluartuullutik.

Taamattaaq avatangiisinik nalilersuinernik suliaqaraangami avatangiisinik nalilersuisarnermi nunarsuaq tamaat maleruagassat akuerisaasut arlallit suliffeqarfiup malittarpai, soorlu VVM-imik misissuinernut EU’p maleruagassiai, VVM-imik misissuinernut Issittumi maleruagassat, minnerunngitsumillu avatangiisini suleriaatsinut Verdensbankip maleruagassiai.

Misissuinerit naammassineqaraangata, Namminersorlutik Oqartussat avatangiisinut oqartussai, arlaannut attuumassuteqarnatik imaluunniit avataanit immikkut ilisimasalinnik ikiorteqarlutik, misissuinerit nalilersortarpaat akuerisarlugillu. Taamaaliornikkut pinngortitarput avatangiisigullu pillugit piumasaqaatigut sakkortuut pilersaarutit eqquutsinnissaat qulakkiissavarput.

Pinngortitarput avatangiisigullu pillugit eqqarsaatersuutitit isumakuluutitillu Naalakkersuisut isumaqatigaat, uagullu pinngortitarput uumasugullu sapinngisamik annertunerpaamik eqqarsaatigineqartarnissaat aalluttorujussuuarput.

Kalaallisut qallunaatullu

Politikki erseqqilluinnarpoq: Najoqqutassat tamanut saqqummiunneqartartut tamarmik oqaatsit marluiit atorlugit pissarsiassaassapput, kalaallisut qallunaatullu. Innuttaasunik ataatsimiititsinerni tusarnaartut kalaallisut malinnaanissartik ajornakusoorutigisarsimavaat, tamanna ajuusaarutigissavara. Tamannami siunertaanngilluinnarpoq.

Taama oqareerlunga, Naalakkersuisut aamma nassuerutigissavaat, pilersaarut pillugu najoqqutassat annertoorujussuit ingerlaavartumik takkussuuttut kalaallisut pitsaalluinnartumik nutsertittarneri sivisusarmat. Tamannarpiaq peqqutigalugu paasissutissat innuttaasunut sapinngisamik apuunniarlugit nalunaarusiat nassuiaatillu annertunerit naatsumik paasiuminartumillu imaqarniliorlugit saqqummersittalersimavagut. Kiisalu – nutaatut – Naalakkersuisut TV-kut paasissutissiisalerniarput, inuussutissarsiornermi pilersaarutit annertuut pillugit innuttaasut amerlanerit ilisimatinneqartarniassammata.

Aalajangerneq annertooq 2010-mi ukiaanerani ataatsimiinnermi inuiaqatigiit isummerfigisussaavaat. Taamaammat neriuutigaara aluminiumiliorfissaq pillugu innuttaasunik ataatsimiititsisarnerit, tamanullu paasissutissiisarnerit amerlasuut aqqutigalugit sammisaq pillugu innuttaasut oqallilluartarnissaannut tunngaviliissasut. Aalajangiinissamut periutsit tamanna pitsaanersaraat.

Neriuppunga akissutit apeqqutinnut naammattumik nassuiaataasut, pilersaarullu pillugu erseqqinnerusumik paasisaqarfigerusukkukku uku alakkarsinnaavatit; www.aluminum.gl imaluunniit www.smc.gl.