KANUAANA-p pilersinneqarneranut tunuliaqutaasoq

1.1. KANUAANA-p pilersinneqarneranut tunuliaqutaasoq

KANUAANA-p pilersinneqarneranut tunngaviuvoq 1984-imi Naalakkersuisunit aalaj angiunneqarmat nunatsinni nakkutilliinermut oqartussaasunik pilersitsisbqartariaqartoq. Nakkutilliinermut oqartussaanerrni siunertarineqarpoq nunatta imartaasa aningaasarsiornikkut pingaaruteqaqisut alapernaarsorneqarnissaat taamalu Namminersornerullutik Oqartussat nakkutilliinermik periarfigisinnaasaasa nukittorsarneqarnissaat. Tamanna tikillugu Nunatta imartaani aalisarnermik nakkutiiliuieq Grønlands Kommandomit Naalagaaffiup Sinniisoqarfiapeqatigalugu isumagineqarpoq. 1985-imi februarirni Kalaallit Nunaata EF-imit aninerata kingorna aalisarnermi inatsiseqartitsineq nunatta nammineq isumagisassarilerpaa. Tamatumunnga ilagitillugu Naalagaaff~ up Sinniisoqarfiata nakkutilliinermut pisinnaatitaaffeqarnini Namminersornerullutik Oqartussanut tunniuppaa. Irnartat Kalaallit Nunaata aalisarnikkut oqartussaaffigisaasa 1977-imi 12 sØmiliniit 200 sØmilinut annertusineqarnerat ukiut ingerlanerini nakkutilliinerup aqunneqarneranik annertunerulersitsisimavoq. Taamaattumik erseqqissivoq suliffeqarfimmik suliassamik tamatuminnga ingerlatsisinnaasumik pilersitsinissaq pisariaqalersoq. Taamaatturnik 1. januar 1985-imi Kalaallit Nunaanni Aalisarsinnaanermut Akuersissutinik Nakkutilliisoqarfik pilersinneqarpoq. Siusinnerusukkut taaneqareersutut tarnatumunnga atatillugu Naalagaaffiup Sinniisoqarfiata pisinnaatitaaf-fii KANUAANA-p tiguai, ullumikkullu KANUAANA aammattaaq imartanik aamma aalisarnermik nakkutilliinermi GLK-mit ingerlanneqartumut tapertaallunilu ikiortaavoq.

1.2 KANUAANA-p ineriartornerani alloriartarnerit

Ulloq manna tikillugu KANUAANA-p ineriartornera pingaarnerusutigut isigigaanni alloriarnerit sisarnaasimapput. Alloriarneq siulleq aallartisarnermi anguniakkanik aamma aaqqissuussaanerup ingerlanneqarnerani suleriaatsit ajornartorsiutigineqarnerinik sunnersimaneqarsimavoq. Alloriarneq taanna ukiut tallimat missiliorlugit 1985-imiit 1990-imut sivisussuseqarsimavoq. Pisuussutit nakkutigineqarnissaannut aaqqissuussinissap pilersinneqarnissaanut eqqarsaatit Inuussutissarsiornermut Pisortaqarfimmit saqqurnmiunneqaqqaarput, taassumalu orlogskaptajn Bent BØllehuus GLK-meersoq Aalisarsinnaanermut akuersissutinik nakkutilliisut pisortaattut siullertut toqqarpaa. Nakkutillii- nerup aaqqissugaanissaanut isummiussaq Bent Bøllehuusip ilusilerpaa. Aallarniutaasumik suliaq tamanna aalisarsinnaanermut akuersissutinik nakkulliisut suliassaannut pisinnaaffiinullu tunngatillugu nalunaarurnrnut 1989-imeersumut attuumassuteqarluinnarluni ilaavoq. Ataatsimut isigalugu KANUAANA-p ineriartornerani alloriarneq siulleq Bent Bøllehuusip GLK-mut attuumassuteqarneranik ilisarnaquserneqarpoq. Anguniagaasoq tassaavoq KANUAANA tassaassasoq aaqqissuussineq GLK-tut isikkoqartoq rnikinerusoq. Ineriartornerli tamanna Bent B~llehuusip 1989-imi tunuarneratigut taamaatinneqarpoq.

Alloriarnerit aappaat

KANUAANA-p ineriartornerani alloriarnerit aappaat 1990-imi aallartinneqarpoq taannalu 1993 ilanngullugu sivisussuseqarluni. Piffissaq tamanna nakkutilliinermi sulinermi anguniakkat atugassallu nassuiarneqarnerisa allanngortinneqarnerinik ilisarnaateqarpoq. KANUAANA-p GLK-tut iluseqartinneqarnissaanik eqqarsaatit toqqorallarneqarput KANUAANA-llu sulinissaani anguniagaq nutaaq ilusilersorneqarluni. Anguniagaq tamanna Inatsisartut inatsisaatigut 22. oktober 1990-irneersukkut aalaj angersarneqarpoq. Tassani KANUAANA-p alapernaarsuisutut inissisirnanissaa aalajangiunneqarpoq, taamaalillunilu alloriarnermi siullermi isummat qimanneqarnissaat piviusunngorluni. Allanngortitsinerup kinguneraa nakkutilliinerrni periaasissat aalajangersimasut pilersinneqarnerat aamma pingaarnerpaatut aalisarsinnaanermut akuersissutinik nakkxtilliisut siulliit atorfinitsinneqarmata taamaalillunilu akuersissutinik nakkutilliine-rup avataani takussaalersinneqarnera aallartinneqarluni. Sulianut avammut sarnrninerusunut peqatigitillugu suliffeqarfiup iluani nakkutilliinenni periusiusussanut aalajangersimasunut malittarisassat suliarineqarput. Taamatuttaaq aalisarsinnaanermut akuersissutinik nakkutilliisut atorfinitsitaasarnerannut tunngaviusussat suliarineqarput. Nakkutilliisunik atorfinitsitsisarnermi aallaaviuvoq, taakku nunaqavissut akornannit pissarsiarineqartarnissaat. Siunnerfiusimapput aamrnalu suli taamaalluni aalisariutini naalakkat 1. gradimik angusisimasut aamma avataasiornermik misilittagallit. Nakkutilliisut siulliit 1990-imi atorfinitsinneqarput. ukiunilu tulliuttuni atorfinitsitaasartut amerliartuaaginnarlutik. Taamaalilluni 1993-imi nakkutilliisut 30-inik amerlassuseqalersimapput. Sulisorineqartut taakku amerliartornerat suli annertuseriarpoq Naalakkersuisut tunngaviusumik aalajangiurnmassuk, umiarsuarnut akuersissutinik pisimasunut nakkutilliisoqartitsineq 100%-iussasoq. Tamatuma kingune- raa alapernaarsuinernut atatillugu angalanerni angallammi ataatsimi marlunnik nakkutilliisoqartitsisalerneq.

Alloriarnerit pingajuat

Alloriarneq tamanna 1993-ip ukiaanerani aallartinneqarpoq kinguneraalu aamma ullurnikkut KANUAANA-p sulinerani malittarisassat ilaannik nalunaarsuisoqarnera. Alloriarneqnalingimaasumik annertusaanermik aamrna allaffissornerup pitsaanerulersinneqarneratigut atorfiit nutaat arlallit pilersinneqarnerinik ilisarnaateqartinneqarluarpoq. Atorfiit taakku tassaapput siunnersortitut atorfik, tassani suliassaallutik aalisarsinnaannermut akuersissutinik nakkutilliisunut amerliartuimartunut tunngassuteqartunik suliaqameq, AC-fuldmcegtigitut atorfik, tassani suliassaallutik misissueqqissaarnerrnik suliaqarneq aamma ilinniartitamerup pilersaarusiorneqarnera, qarasaasiaqarnermut siunnersortitut atorfik kiisalu allaffimmi fuldmcegtigitut atorfik. 1994-imi naalakkersuisut akuersissutigaat, KANUAANA aalajangersimasumik aalisarsinnaanermut akuersissutinik akkutilliisunik ilinniartitsinermik ingerlatsissasoq. Aalajangemeq tarnanna piviusunngortinneqarpoq 1994-imiit aallartisarneqartumik aalisarsinnaanermut akuersissutinik nakkutilliisut pisinnaatitaalernissamut pikkorissartinneqartalernerisigut.

Alloriarnerit sisamaat

1994-imi pilersaarutitut saqqummiunneqartut piffissami matumani KANUAANA-mit piviusunngortikkiartuaarneqarput, soorlu pisinnaatitaalernissamut pikkorissartitaasarneq aalajangersimasumik aaqqissuussaalluni ingerlanneqartalersimavoq. Allaffimrm sulisut amerlisikkiartuaarnerat suli ingerlanneqarpoq, tassami KANUAANA-p allaffissornikkut suliassaqarfii nutaanik ilaartorneqarsimammata. KANUAANA suliffeqarfittut maanna inerilluinnangajalerpoq tassami anguniakkat, atugassat aamma suliffeqarfiup sulinerani killissarititat manna aalajangersimakannersurnik inissisimalersimammata. Kisianni KANUAANA soorunami suliffeqarfittut allatulli ilinniarfiujuarpoq, inuiaqatigiinnut avatangiisiminut, aalisarnermut aamma naalakkersuinikkut oqariartuutinut naleqqussartuarnermigut.